Reflectie op seminar Ons Geld 18 juni 2017

Ons Geld - Logo
Ons Geld – Logo

Door Iwanjka Geerdink

(Ooit werkzaam bij de bank mede als projectmanager in de bekende ‘hypotheek-mandje-verkoop-programma’, en de invoering van bijvoorbeeld Wet Tabaksblad, Sarbanes Oxley act en Basel II. Regelgeving die het bankwezen robuuster had moeten maken. Het omgekeerde is gebeurd, en blijft gebeuren, totdat…)

‘And finally the tables are starting to turn’, zingt Tracy Chapman in Revolution…

De bijeenkomst zondag 18 juni 2017 in het De La Mar theater in Amsterdam droeg dit gevoel met zich. Een zaal met meer dan 500 mensen, die daar allemaal waren met het doel om het geldwezen fundamenteel te veranderen…

Intermezzo:
Om de urgentie te benadrukken heb ik hier een 22 seconden durende audio opname van een presentatie van Raoul Schepers, tijdens de verkiezingen in 2017, in Zandfoort aan de Eem in Amersfoort. (Raoul heeft zijn accountantsvergunning ingeleverd omdat hij niet meer mee wil doen met het huidige geldsysteem). “En dat is wat wij doorschuiven als erfenis naar de toekomst”

De theater setting gaf een bijzondere draai aan het geheel: wie was er nou een stuk aan het opvoeren, die ‘gekke’ bankmensen, of de mensen die een andere wereld voor zich zagen? Hoe het bankwezen nu in elkaar steekt -en de response van politici, beleidsmakers, etc.- lijkt op een soap…

George van Houts - Stichting Ons Geld
George van Houts – Stichting Ons Geld

In deze blog wil ik een reflectie geven op de dag vanuit mijn persoon en vanuit de op het transitieportaal gehanteerde visie ten aanzien van Transitie onder Architectuur. Overigens laat het transitieportaal zich weer inspireren door symposia zoals deze, de materie is altijd in beweging… Op voorhand een groot ‘chapeau’ voor de organisatie die dit alles waargemaakt heeft. En voor mij een herkenningsgevoel van veel concepten waar ik sinds 2008 (het jaar van mijn eigen burnout en stap naar transitie) mee rondloop. Een onderstroom die eindelijk boven komt. In dat kader wil ik graag verwijzen naar het Onderstroomboven Magazine nummer 4 ‘Transitie onder architectuur’, welke je gratis kunt downloaden op de website van de Boekencooperatie Nederland. Een leesbundel bij een indertijd gehouden miniseminar over transitie, georganiseerd door stichting OLA – Organic Living Association. Wie weet kunnen we in 2018 / 2019 samen met gelijkgezinde stichtingen en verenigingen een volgend ‘Transitie onder Architectuur’ Onderstroomboven magazine uitbrengen? Waarbij naast het geldwezen ook bijvoorbeeld de kanteling in de GGZ beschouwd wordt, het ecodorpen netwerk betrekken, etc.?

Het issue
In een notendop, en aannemende dat ik het goed begrijp: Private instellingen hebben het recht op geldcreatie. De maatschappij beseft zich doorgaans niet goed hoe dat gebeurt. Primair gebeurt dit door leningverstrekking, zoals hypotheken. Banken maken ‘uit het lucht geld’. En vragen daar rente voor. Terwijl ‘geld’ een ‘common’ dient te zijn: een maatschappelijk goed. Gechargeerd: deze instellingen stelen van de mens, rijken worden rijker, armen worden ‘uitgebuit’.

Luuk de Waal Malefijt
Luuk, de oprichter van stichting Ons Geld start de dag met een inspirerend verhaal, en een koppeling aan de ‘beruchte’ datum in 2012 (Maya kalender). Persoonlijk deel ik het gevoel dat er rond die tijd iets heel wezenlijks ingedaald is in de mensheid. Als is het maar omdat zoveel mensen daaraan dachten. Heel mooi dat Luuk benadrukt dat we allemaal deel zijn van het veranderproces: wat jij doet, hoe klein je actie ook lijkt, doet ertoe.

Klaas van Egmond
Klaas is hoogleraar Geowetenschappen Universiteit Utrecht en betrokken bij het sustainable finance lab in Utrecht. ‘Hehe, eindelijk een professor of hoogleraar die uitdraagt dat zolang er fundamenteel niets verandert aan onze economie, dat dan al die klimaatakkoorden en dergelijke geen zin hebben’. Dit raakt aan de in het Novaglobe beschreven concept van de drie ‘Primary Iconomy Creators‘ (and their potential fixes). Iets anders wat hij zei vond ik heel mooi: denk eerst na over zingeving alvorens een nieuw systeem te ontwerpen. Zijn voorgestelde visie: We zijn hier op aarde voor zelfmanifestatie. Een economie dient als instrument hiervoor te fungeren en dient geconstrueerd te worden op waarden. Het geldsysteem is dienend aan dit alles. Momenteel is het andersom: het geldsysteem is leidend, en de mens is ‘slaaf’ geworden van datgene wat ze zelf gecreëerd heeft. Ook hier een parallel: In het Novaglobe boek is een uitgebreide sectie gewijd aan wat de waardenbasis van herontwerp kan zijn. Daar is het concept ‘goedheid’ als basis genomen, en nader uitgewerkt in zeven basiswaarden. Een interessant bijeffect is dat het herontwerp per definitie aansluit bij de essentie van de wereldreligies als ook het ‘wetboek’ cq ‘rechten van de mens’. Versimpeling als de weg voorwaarts.  

Oplossingsrichting
Als oplossingsrichting wordt voorgesteld om alleen publieke instellingen nog geld te laten uitzetten. Maar dan niet als leningen (later wordt dit iets genuanceerd naar ‘soms leningen’). Anders gezegd: geld is niet langer een verhandelbare schuldbekentenis (waarmee direct afgerekend wordt met een eeuwenoud religieus thema dat de mens schuldig geboren zou worden, interessant dat we dat momenteel in ons geldsysteem verankerd hebben). Het muntje dat bij mij viel was ‘He, stichting Ons Geld wil toch ook af van rente en schuld, dat wist ik niet’. En dat daarmee direct het hypotheek-verstrek issue stevig een halt toegeroepen wordt.

Los van de migratieproblematiek en omvallende banken (want die zijn vetgemest door het rentemargebedrijf, dat dan grotendeels gaat opdrogen), kon ik tot zover het verhaal volgen. En eerlijk is eerlijk, ik heb ook niet 123 pasklare antwoorden.

Met de nieuw geschapen schuldvrije euro ‘echt geld’ zouden zelfs de schulden in het huidige bankwezen afbetaald kunnen worden. Hier gaat het wringen met mijn bankhistorie… ik denk dat dit niet gaat werken. En ik vraag me af of je dit moet willen… Is dit wel een oplossingsrichting (letterlijk: oplossen). Is niet beter: ‘houdt een nieuw geldsysteem vrij van de besognes van het oude’. Laat de schulden bij het systeem dat de schulden gemaakt heeft, en maak een nieuw schuldvrij systeem. En houdt dat schuldvrij. Ik kan het niet nalaten te refereren aan het Onze lieve Vader ‘verlos ons van onze schulden, zo ook onze schuldenaren’. DOE DIT NOU EENS… denk ik dan, in plaats van dat dit door miljoenen mensen alleen uitgesproken wordt, practice what you preach (oproep aan alle kerkvoorgangers bij deze). 

Ik denk dat dit ‘politiek’ een brug te ver is. Te ver van hoe het nu werkt bij De Nederlandse Bank en Economische Zaken. Dus in die zin is het misschien beter dat niet op dit moment als oplossingsrichting te etaleren.

Een lastig ding: ondernemers die schuldvrij willen opereren acteren niet in een ‘equal level playing field’. Ik denk overigens dat investeringen middels crowdfunding prima opgehaald kunnen worden. Zonder het schuldconcept. Echter, ondernemers die ‘meer risico’ nemen en schuld aangaan kunnen sneller ‘uitbreiden’. Een oplossing kan zijn dat betrokkenen standaard persoonlijk aansprakelijk gesteld worden voor een eventuele restschuld bij een faillissement (zodat niet meer geldt ‘winst voor de aandeelhouder, verlies voor de maatschappij’). Betrokkenen zijn dan zowel aandeelhouders als medewerkers en directie. Ik denk dat het dan snel afgelopen is met ongebreideld lenen… Om een te grote schok op te vangen, kan besloten worden dit na aankondiging pas na 3 jaar in te voeren, en dan met bijvoorbeeld 3% per jaar de aansprakelijkheid verhogen. Of iets dergelijks praktisch uitvoerbaar is…

Intermezzo: Joris Luyendijk en de Bergrede

Bergkerk Amersfoort, Presentatie 2 februari 2017 Joris Luyendijk in Amersfoort.
Bergkerk Amersfoort, Presentatie 2 februari 2017 Joris Luyendijk in Amersfoort.

In dit kader: Ik was bij een lezing van Joris Luyendijk in 2017 over zijn boek ‘het kan niet waar zijn’ (dat in gaat op het bankwezen). De kerk had gevraagd om dit verhaal in relatie te brengen met de Bergrede van Jezus.

Laat nou de zinsnede ‘verlos ons van onze schulden zo ook onze schuldenaren’ onderdeel zijn van de Bergrede! Hoe duidelijk willen we het hebben, het antwoord uit de crisis???

Er waren meer dan 400 mensen aanwezig. Tijdens het vragen halfuurtje heb ik de vraag aan Joris gesteld: ‘Ligt het antwoord niet in de zinsnede verlos ons van onze schulden, zo ook onze schuldenaren?’. Het werd even stil in de zaal, maar al ras pareerde Joris deze vraag met dat als schulden kwijtgescholden zouden worden, dan de pensioenfondsen en wat niet al zouden omvallen. Dat weet ik ook wel dat dat dan gebeurt. Ik denk dat dat sowieso gaat gebeuren.

Hopelijk is het seminar van Ons Geld een stap voorwaarts om los te komen van een schuld-geld samenleving. En dat we ons beseffen dat bij elke euro die we aan iemand geven, we eigenlijk iemand met schuld belasten. Een raar en naar idee.

Ik ben van plan om dit blog naar de kerken in Amersfoort te sturen. Met de vraag aan de voorgangers om in hun dienst structureel aandacht te vragen voor de relatie tussen de bergrede en het huidige geldsysteem. En kerkgangers te vragen mee te denken met een oplossing. Ja, het voelt als dat de eindtijd daar is. Maar het voelt ook als een potentieel nieuw begin. (De voorloper van de auteursgroep Onderstroomboven had de naam Stroming na 2012, dit om vooral de blik en hoop te leggen op de creatie van een nieuwe wereld. Hemel op aarde. Wat wellicht vraagt dat iedereen die dat kan, in actie komt. En niet gaat wachten tot Jezus ‘het wel opknapt’. Het Christusbewustzijn, dat werkt door ons allemaal heen denk ik. Religieus gezegd: wij zijn ook de handen van god, mogelijk.

Ewald van Engelen
Wat een fris geluid. En dat van een professor (financiële geografie, universiteit van Amsterdam)? Wow. Een hoogtepunt voor mij in zijn betoog was om te stoppen met het vingertje wijzen naar politici die het maar op moeten lossen, en stil te staan bij ons zelf: wij hebben met zijn allen de partijen in het zadel geholpen die het -gechargeerd- ‘zo willen laten’. En bedenk dat meer dan 50% huizenbezitter is: die gaan niet stemmen op een partij die ervoor zorgt dan de prijs van hun huis zakt. Hier slaat Ewald de spijker op de kop: pas als je als partij een ‘zachte landing’ voor deze mensen uitdraagt kun je op hun stem rekenen. Tot die tijd is politiek verwoorden tot ‘one topic’ politiek, gechargeerd: de partijen die zorgen voor stijgende huizenprijzen krijgen de stem.

Ik heb dit aspect c.q. oplossingsrichting ‘generaal hypotheekpardon’ genoemd in het Programma zonder Partij (waarbij de oplossingsrichting nog een lastige dobber is, edoch, het begint met constateren dat er iets geregeld dient te worden voor deze mensen). Waarbij ik wil opmerken dat als het niet ‘goedschiks’ gaat (en we een zachte landing organiseren), dat dan de realiteit ons wel inhaalt huizenprijzen die halveren zijn dan eerder logisch dan fantasie.  

Lees hier verder over het General Hypotheekpardon in het Programma zonder Partij.

Interessant te melden dat zowel de Partij voor de Dieren als GroenLinks het aspect ‘geldcreatie losmaken van private instellingen’ opgenomen hebben in het programma. Mede door het werk van stichting Ons Geld. Een mooi voorbeeld dat als je focused op 1 topic, dat je wel degelijk via de politiek (ook) verschil kunt maken. Inspirerend.

Verdere reflectie
Ik ben heel blij met het ontstane bewustzijn, zelfs aan de top van ‘de boom’ ziet men dat het geldwezen intrinsiek niet deugt, en in toenemende mate onhoudbaar is (de schuldberg groet steeds sneller). Dat is stap 1 (bewustwording van het probleem). Een alternatief bedenken is stap 2. Daar naar toe migreren (transitie) is stap 3. Deze laatste stap is het moeilijkst. Maar de eerste stap is genomen, chapeau ook voor stichting Ons Geld die daar groots werk in heeft verzet.

Mijn glazen bol laat het vervolgens een stukje afweten: Gaat een volgende stap worden dat we een ander soort geld introduceren? En gaat daar de economie op draaien? Nog los van welk systeem: De ‘echte’ euro die Ons Geld momenteel voorstelt, of de ‘Circuit‘ die stichting STRO momenteel uitrolt, of de Florijn, of een munt gebaseerd op wat ik zelf ‘rationeel bankieren’ (zie deze pagina onder transtitiestappen) ben gaan noemen: vaste hoeveelheid valuta per deelnemer in het systeem.

Geldloze wereld?
Of… gaan we direct al door naar een wereld waarin we -in ieder geval voor de cruciale delen van onze economie, de basiseconomie- al helemaal los komen van geld? Geld vertegenwoordigt in mijn opinie primair arbeid, c.q. toegevoegde waarde (gerichte arbeid). Als we nou die arbeid organiseren zonder geld, doordat bijvoorbeeld iedereen 3 uur per werkdag iets doet voor die basiseconomie… Dan zijn we er ook. Dit scenario voelt voor mij een stuk zuiverder en zekerder dan welk geldscenario dan ook. Het edenisme concept raakt hier aan (recentelijk hebben we een proeftuin weekeinde georganiseerd). Maar wie weet is het een brug te ver nu. 

Maar misschien ook wel niet: gemeentes worstelen met hoe allerhande maatschappelijke functies van mens-inzet te voorzien. Terwijl de mensen er wel zijn, en werkeloos thuis zitten. De deeleconomie rukt op (possession-less wereld, imagine). De ‘renteparasiet’ onttrekt steeds meer ‘bloed’ aan onze samenleving (ik heb eens over stadjes in Amerika gelezen die de brandweer naar huis sturen, de mensen wel belasting betalen en die belasting gaat geheel aan rente over leningen naar de banken). Misschien kunnen gemeentes in het kader van de participatie gedachte wel door een met de burgers afgestemde workflow de basisinkomen geest manifesteren. En hoe het dan verder met de euro loopt, de schulden… dat kan dan niet meer onze basiseconomie torpederen.

En bedenk dat alles naast elkaar kan bestaan: euroachtige schuld gebaseerde geldsystemen, schuldvrije geldsystemen en geldvrije economie-systemen.

De voornoemde ‘renteparasiet’ is een sluipend wezen, waarvan we ons nog maar amper realiseren hoe het doorwerkt in nagenoeg alle maatschappelijke organen. Van de zorg, tot educatie, tot de alsmaar stijgende huren en hypotheeklasten. Waardoor mensen meer en meer moeten werken, waardoor psychische problemen ontstaan, waardoor kinderen in de knel komen, etc, etc. Alleen al op dit onderwerp kan een boek geschreven worden.

Huidige bank gebruiken als de beoogde nuts bank? Renske Leijten stelde dat haar partij (SP) had voorgesteld om de ABN AMRO om te vormen ‘die bezitten we toch al’. Ik heb bij dergelijke instellingen gewerkt: ik ervaar dit als een heel slecht plan: 1. De cultuur binnen een dergelijke instelling gaat niet veranderen. Alleen van scratch opnieuw zo’n instelling opbouwen met nieuwe basiswaarden in het fundament gaat werken denk ik. In die zin goed plan van Ons Geld om nieuwe organisaties te vormen. 2. De huidige banken draaien nagenoeg geheel op het schuldbedrijf, ergo die kunnen simpelweg niet meer omvormen. 3. De balans van de banken is overladen met risicodragende ‘investeringen’ (schulden), die kunnen maar beter zo snel mogelijk van de nationale balans af, in dien zin: zo snel mogelijk weer verkopen (hoewel de kans op herhaling ‘too big to fail’ heel groot is, reden te meer vaart te maken met een schuldloze economische bloedsomloop = zuiver geld).

Ubuntu villages
Dan… terwijl ik terug naar het station liep, over notabene van die monopoly straten, Leidschestraat ed., werd ik ingehaald door een jongeman. We hadden toevallig naast elkaar gezetten in de zaal, en kwamen toevallig (synchroniciteit) weer naast elkaar te lopen. ‘Dan zullen we elkaar wel iets te vertellen hebben?’.  We praatten kort over het seminar. Ik vertelde over het Edenisme proefcamp waar ik een week eerder mede organisator van was. Een wereld zonder geld. Vervolgens vertelde de jongeman dat hij naar Zuid Afrika afgereisd was om een man te ontmoeten die Ubuntu villages wil opzetten. Of ik dat al kende… Nou, Ubuntu wel (het operating systeem), en het ‘concept’ (met liefde van het volk aan het volk geven, open source). Vervolgens vertelde de jongeman over het idee dat door slim te produceren en die spullen aan de ‘klassieke economie’ te verkopen een opschaalbaar concept ontstond. Laat ik dat nou ook ooit al eens bedacht hebben vanuit de flowtowns gedachte (en bijbehorende flowconomy). Dzjinggg… contact. Ik denk dat dit soort plekken cruciaal blijken als ‘atomen van een geldvrije economie’ en een basisinfrastructuur voor als dadelijk de volgende systeemcrisis zich aandient. Anders gezegd: Nederland doet er goed aan ook van die Ubuntu villages te vormen. Voor mensen die meer willen lezen, click op onderstaand plaatje.
 Meer: ubuntuplanet.org

Ujamaa villages, Tanzania, goudmijn project
Goed, ik kan het niet nalaten: Ik vertelde een week later aan mijn moeder over het seminar. En de bijzondere ontmoeting aangaande de Ubuntu villages. Vertelt zij mij vervolgens dat in Tanzania, waar ik als kind 1,5 jaar bij een goudmijn project geleefd heb, dat op dat moment een minister ook dergelijke plannen had. (Ujamaa (familyhood in Swahili) – President Nyerere). En dat de mogelijke goudopbrengst bedoeld was om aangewend te worden om die villages mogelijk te maken. Daar was ik dus als 3 jarig ukkie, met mijn geologenhamertje, met verwonderde ogen kijken naar blinkende goudschilfertjes, al bij betrokken! Voor mij een teken dat dit pad ‘klopt’. En… dat ik in 2016 de Mont Ventoux barefoot op en neer gerend ben (marathon) als sponsoractie om ‘rainbow villages’ te promoten voor de 1 miljoen weeskinderen in Malawi (ik heb dat concept mede NewFamily gedoopt, dat). En dat de geest van die villages wellicht naadloos aansluit aan de Ubuntu villages visie van Michael Tellinger. Op naar het vervolg, het beloofd een mooi avontuur te worden, die transitie.

Bedankt voor je aandacht, ik kijk uit naar het volgende seminar van Ons Geld, om te zien hoe we samen onze geschiedenis verder schrijven…

~ Iwanjka

O ja, de sprekers van het PvdA en de SP benadrukten om ook te kijken naar andere aspecten dan alleen het geld (belastingontduiking, welvaartsverdeling, etc.). Ik zou heel graag deelnemen aan een seminar dat eerst ingaat op de waardebasis (verhaal Klaas van Egmond ook, in mijn woorden ‘de wetenschap van goedheid’). En vervolgens stil staan op herontwerp van de samenleving. Misschien blijken we dichter bij elkaar te staan al dan we denken… als we de politieke kleuren (arenacratie) los kunnen laten ook. Ook dat (politiek bestel) is een seminar op zich…

O ja – II: Ik denk dat het de verantwoordelijkheid is van elk raadslid in elke stad of gemeente, c.q. de wethouders om oplossingen te bedenken hoe hun stad of gemeente overeind te houden bij een bankcrisis. Of hier in de Raad in ieder geval een vraag over te stellen. Een risico inventarisatie uitvoeren: wat zijn de vitale delen van een basiseconomie? Met betrokken organisaties periodiek om tafel gaan: hoe blijven deze vitale functies draaien bij een bankcrisis (zonder geld)? En wellicht een proeftuin / oefening uitvoeren in bijvoorbeeld 1 wijk. En bezorgde burgers? In 10 minuten heb je een mailtje gestuurd aan een raadslid van jouw stad of gemeente (even googlen voor de emailadressen). Inspiratie: gratis boek People Powered Money. Als je wilt, stuur dit blog mee. 10 minuten werk, en mogelijk maak jij het verschil.

De pagina is (82) keer bekeken.