Transitieportaal visie document – Perspectief boer & landbouw

70,624 total views, 25 views today

Door Iwanjka Geerdink

Image may contain: 3 people, people smiling

Introductie
Mijn grootouders waren beide ‘boer’. Ik herinner me lange vakanties logeren op de boerderij in de Noord-Oostpolder. Zij waren nog de generatie die direct na het droogpompen vele uren in de modder gewerkt hebben om het land daar te kunnen bebouwen. Mijn opa aan moeders kant deed met name koeien en melk. De opa aan mijn vaders kant deed met name aardappels en later varkens. Ik ken herinner me nog goed het kermen van die beestjes (met name de varkens), en het afvoeren van ‘overleden’ dieren.

De tijdsgeest spaart ook de boer als beroepsgroep niet. Ikzelf heb in het bankwezen gewerkt (tot 2008). Ik ben daar niet trots op, toen wist ik niet beter. Nu wel: Ik wil daar niet meer werken. Werk ik daar, dan maak ik een slecht systeem groter. Maar ook mensen die werken in de psychiatrie, leraren…, in deze tijdsgeest lijkt iedereen ‘ervan langs te krijgen’.

De boer.

De gemiddelde boer heeft denk ik de afgelopen jaar onder aansturing van het betreffende ministerie, en welwillende banken ‘investeren’ haar bedrijf uitgebouwd. Waar mogelijk land bijgekocht. Hoe groter hoe beter luidde het economische (iconomische) devies. Nu is de boer een grote vervuiler, mag geen gif meer gebruiken, zorgt voor dierenleed, etc. Of de boer het even wat anders wil gaan doen.

In dit artikel wordt gesteld dat de agrarische sector en tuinderijen voor 42 miljard in het rood staan. Schuld hebben. Gemiddeld 6 ton per bedrijf.

Ook al zouden de boeren willen omvormen naar een meer milieuvriendelijke manier van voedselvoorziening, dat kunnen ze dat niet meer. Het afbetalen van de rente en aflossing, de strop van de bank vraagt om een zo winstgevend mogelijke productie. En die is per definitie niet diervriendelijk of ‘klimaat-neutraal’.

Zelfvoorzienendheid
Ooit bij aardrijkskunde leerde ik een woord ‘autarkie’. Dat woord intrigeerde me op een of andere manier. Ik leerde dat het ‘autonoom’ betekent. Een minisamenleving die niet afhankelijk is van andere landen of diens omgeving. Hadden we dat in Europa vanuit de EU nagestreefd, dan was er geen Ijsland debacle geweest. En ook geen Griekenland debacle. En dan was de begroting van Italië iets voor de Italianen, daar zouden we in Nederland niet wakker van liggen. Wederom is schuld, en schuldposities over en weer een primaire oorzaak.

Toen ging ik me afvragen: “Waarom kan een boer niet besluiten zelf voorzienend te worden? Hij heeft land…”. Daar kwam dus ‘schuld’ op als antwoord: Hij kan niet meer van zijn land leven, want hij moet rente en aflossing betalen.

Schuldsanering voor de boeren?
Bovenstaande leidt ertoe dat ik de visie deel dat de enige weg naar een duurzamere voedselproductie loopt via het verlichten van de schulden bij de boeren. (Zie ook het artikel ‘Generaal Hypotheekpardon’, dat gaat over een mogelijke oplossing bij een eventuele volgende huizen / hypotheekcrisis).

Maar hoe?

Holistische oplossing met ‘de burgers’ en volkshuisvesting
Ik heb me al vaker verwonderd dat op die grote boerderijen vaak maar een paar personen wonen. Vaak alleen, als ik Boer zoekt vrouw mag geloven. We hebben een ongezonde sociologische situatie geschapen.

Stel je nou eens voor dat we de krapte in de woningmarkt oplossen door te regelen dat op een boerenlandgoed, dat vaak maar zo 20 hectare beslaat per hectare maximaal 30 mensen (ouderen en kinderen) kunnen verblijven. En dat het perceel omgezet wordt qua bestemming naar een semi natuurgebied c.q. permacultuur voedselwingebied. Die mensen dienen een soort ‘mantelhuis’ samen te willen voeren: Meerdere kinderen, meerdere ‘ouderen van dagen’. Wie weet vangt bovendien de ene plek nog een paar een paar mensen op die anders in ‘de GGZ’ zou wegkwijnen of in de daklozen opvang zou belanden. En vangt een andere plek een paar jaar een vluchtelingen familie op, of wordt zo’n families domein (die cluster van 20 ‘gootfamilies’ habitats – 20 hectares) een plek waar bijvoorbeeld vluchtelingen uit eenzelfde ‘toon’ (land/religie/etc) onderdak kunnen vinden. Dit lijkt een veel heilzamere manier van mensen een nieuwe plek geven en ‘integreren’ dan deze mensen in ‘appartementen’ stoppen. Zie ook dit artikel over mensen uit Eritrea.

Wat me verder cruciaal lijkt is om, mede om ‘verstedelijking van het buitengbied’ te voorkomen, dat er alleen maar demonteerbare woningen mogen komen te staan. En om de helderheid goed neer te zetten dat deze mobiele woningen uiterlijk elke 33 jaar een andere heenkomen zoeken, en dat het land 11 jaar met rust gelaten wordt.

Op die manier kan ook het sociaal weefsel regenereren. Iets waar momenteel bij de volkshuisvesting ogenschijnlijk geen oog voor is: Hoe zorgen we voor vitale sociale cohesies op de plekken waar mensen verblijven? We hebben een ‘sick building syndrome‘, en ik den dat we ook een ‘sick city cyndrome’ inmiddels hebben: Stilstaand water gaat stinken. Periodiek een zone geheel opnieuw populariseren lijkt meer te kloppen met de cycli in de natuur.

Permacultuur en bosboerschap
Het wordt steeds evidenter dat de huidige manier van landbouw niet houdbaar is. De vleeskweek (gassen), monocultuur, grote hoeveelheden diesel voor de trekkers, gevoeligeheid voor droogte (zie de zomer van 2018) en de bijdrage die het levert aan deze periodes van droogte.

In dit artikel in de Volksrant wordt is een ‘bosboer’ aan het woord.  Of zie dit artikel dat gaat over de perverse prikkels in het iconomisch klimaat voor boeren (dus wijt het niet aan de boeren!!!).

En hoe zou het er dan voor de boer er uit kunnen zien? Ik stel me zo voor dat voor een ‘standaard model’ (20 hectare grond, met een huis er op en een aantal schuren), dat een ‘beheersvehikel’ opgericht wordt. Een stichting oid. En dat deze een subsidie krijgt van de staat, stad of provincie van bijvoorbeeld 2 miljoen euro, of het bedrag dat nodig is om de schuld van de boer af te kunnen betalen en een klein startbedrag voor het ‘familie-clusters domein’ project. De boer is hierna schuldvrij en kan tot zijn dood blijven wonen in zijn woning, zijn taak is om het gebied om te vormen tot een semi-leef-wonen en voedselwin natuurgebied.

In het uiteindelijke plaatje is het beheersvehikel eigenaar geworden van de grond en opstal. De boer kan er intentioneel blijven wonen tot diens overlijden, met diens gezin / partner(s). In ruil daarvoor besteed deze 20 uur per week aan het beheer van het perceel. En helpt met de vorming van de ‘mantelfamilie’ plekken.

De mensen die in de mantelfamilie plekken gaan wonen betalen in euro’s een vergoeding (die noemen we geen huur, dat klinkt als rente op schuld). Die vergoeding kan bijvoorbeeld 200 euro per maand zijn. Bij honderd ‘bewoners’ is dat al 200.000 euro per maand. Dit geld vloeit terug naar het beheersvehikel, en er wordt tot 2 miljoen euro aan de stad, provincie of staat betaald. Er wordt niet gesproken over ‘terugbetalen’, dat impliceert ook weer een schuld. Daar willen we juist van af, dat was juist de hoofdoorzaak van het hele probleem.

De bewoner-verblijvers  onderschrijven een convenant waarbij zij bijvoorbeeld minimaal 2 uur per week besteden aan de voedselvoorziening, waarbij de helft van de opbrengst verkocht wordt -met schuldvrij geld, zoals de Ziny currency–  aan stadsvoedsel winkels. Hierbij ligt de focus op basis groente, fruit en noten. Kwetsbare of moeilijk te telen soorten hoort hier niet bij. Zo zal de aardappel wellicht verdwijnen, omdat deze niet wintervast is. De aardpeer maakt wellicht haar entree, omdat deze wintervast is (deze hoeft niet elk jaar opnieuw gepoot te worden).

Bovenstaande geeft een voldoende helder beeld van de bredere visie. Uiteindelijk kan minimaal 50% van het grasland in Nederland bosland (en struiken ed.) worden. Met nadruk wordt gesteld dat ook open gedeeltes nodig zijn, om de biodiversiteit te borgen. Bovendien zijn er veel mensen die behoefte hebben aan zonlicht en niet in een dicht bos willen / kunnen wonen.

Meer bos is de beste remedie tegen het broeikas effect. En maakt Nederland meer bestendig tegen plotselinge regenbuien en droogtes (adsorptie vermogen). En er wordt direct een grote bijdrage geleverd aan de reductie aan broeikas gassen omdat er minder vee gehouden wordt (methaan).

Uiteraard dienen specifieke aspecten nog verder uitgewerkt te worden. En beproefd. Wellicht middels een aantal varianten, en dan zien wat het beste werkt. Proeftuinen.

Afrika & migratieproblematiek

Een ‘zijsprong’ is dat eenzelfde soort ‘stadstopologie’ ook gehanteerd kan worden voor het opzetten van semi zelfvoorzienende woon / verblijfsplekken in bijvoorbeeld Afrika. En stel nou dat we in plaats van miljarden te steken in allerhande projecten van tijdelijke aard, we dat geld (deels) gebruiken voor het opzetten van dit soort ‘steden’ in Afrika. Er zijn reeds bewezen technieken om woestijn om te zetten in jungle / groen. En stel nou dat er in landen die een historie hebben van vrede en minimale corruptie, en die open staan voor het laten ontstaan van dergelijke plekken, dat die soort ‘migration base cities’ starten. Waar ‘vluchtelingen’ direct aan het werk kunnen in de agricultuur en het bouwen van hun eigen huizen / onderkomens. Dit voelt veel zinniger dat mensen opvangen in ‘het Noorden’, waarbij ze vaak niet welkom zijn, en/of waar bestaande habitats aan de grens zitten van hun organische adsorptie vermogen. Ook dat mag best gezegd worden…

Oosterwolde en ecodorp Boekel

In Oosterwolde wordt ge-experimenteerd met mensen een meer vrije hand geven in de bouw en vorming van hun plek. Ik juich dit toe. Wat ik mij afvraag of er voldoende gekeken wordt naast ed materiële bouw, naar de ‘sociologische bouw’ (en beheer): Welke mensen wonen bij of met elkaar? En hoe organiseer je dat mensen elkaar kennen voordat ze naast elkaar komen te wonen. En weten / voelen hoe het is om naast / met elkaar te leven?

Er worden bijvoorbeeld al jaren ‘flowcamps’ georganiseerd, waarbij het doel is dit te beleven (zie transitieportaal -> camps, of op Facebook de groep ‘Flowtowns NL’). Hier kunnen gemeentes zelf werk van maken door dit soort camps voor geïnteresseerden te organiseren. Alvorens het samenleven ‘in steen’ of beton te gieten.

Gemeentes die open staan voor de visie in dit paper kunnen wellicht hun licht opsteken bij Almere om te leren hoe een bestemmingsplan zo gevormd kan worden dan een en ander regeltechnisch in Nederland toegestaan is. Nogmaals: Ik denk dat de tijdelijke bewoning (33 jaar max) mogelijkerwijs een transitiesleutel vormt om dit soort ‘utopische beelden’ werkelijkheid te laten worden.

Ecodorp Boekel heeft recent grond kunnen aankopen. Ook dit is een interessant project om inspiratie op te doen. Een ‘dorp’ klinkt groot, maar in de praktijk zijn het groepen ter grootte van een ‘mantelfamilie’ of ‘tribe33’ (een tribe bestaand uit max 33 volwassenen met kinderen). Of een cluster hiervan, zeg 150 mensen. Link naar ecodorp Boekel.

Een laatste interessante link die ik wil noemen is erfdelen.nl. Daarin wordt al langer ingespeeld op het vrijkomen van boerderijen ed. En het gebrek aan gemeenschap aldaar. Denk hierbij ook aan een boer / bewoner die het liefst op de plek wil blijven wonen cq daar ‘oud wil worden’, maar daarvoor mantelzorg nodig heeft. Zonder dat dat euro’s kost.

Wat kun jij doen?

Wat jij kunt doen hangt af van je situatie. Ben je een boer met land, en wil een dergelijk project verkennen? Doe een oproep in de eerder genoemde Flowtowns NL groep. En laat mensen een keer een weekeinde logeren op je terrein. En als je mensen tegenkomt met wie je een click voelt, biedt aan dat ze en jaar op het terrein kunnen komen te staan. In een yurt, of tiny house bijvoorbeeld. Maar maak alleen tijdelijke afspraken qua verblijf (suggestie). Blijkt na een aantal jaar dat er een duurzame click is, dan kan bijvoorbeeld een omvormingstraject gestart worden. Waarbij middels crowdfunding / bijdrages de schuldenlast opgelost wordt, en de erf / eigendom hetzij bij leven, hetzij testamentair (bij overlijden) naar een beheervehikel (stichting) overgedragen wordt. Of klop aan bij de gemeente voor een proefproject zoals in dit artikel beschreven.

Ben je een beleidsambtenaar? Doe een voorstel voor een proeftuin project in jouw regio?

En voor iedereen: Staat iets dergelijks als wat in dit paper beschreven is niet in het programma van je politieke partij naar keuze, stuur een mail naar je lokale partij. Het emailadres vind je meestal gemakkelijk middels even googlen, en wordt vaak gelezen en beantwoord.

Relatie met Ziny Currency

Er is in het artikel al een paar keer gespriken over Ziny Currency. Of een soortgelijke valuta  / basiseconomie bouwsteen. Waarom is dit zo belangrijk? In de documentaire Zeitgeist Moving Forward wordt goed beschreven waarom ontkoppelen van het huidige geld welhaast de enige weg is om naar een andere economie en/of maatschappij te komen. Nu is elke nieuwe euro 1 euro schuld.

Indien we letterlijk vanaf de grond onze economie willen opbouwen, dan is het logisch te beginnen bij de grond. En die schuldvrij te maken. Dat wordt in dit artikel beschreven. En vervolgens kunnen we een 1e economische laag ook al schuldvrij gaan opbouwen: Voedsel. En dat uitwisselen met een shuldvrije currency. En daarna kunnen de volgende lagen toegevoegd worden (denk hierbij aan de pyramide van Maslow). En zie dit als een 30, zo niet 80 jaren plan. Maar elke stap die we maken in de goede richting is er eentje…

Gezondheid

Tijdens het schrijven van dit artikel werd er een nieuwsbericht gepubliceerd eenzaamheid WMO gebruikers neemt toe, vooral ouderenHet zal evident zijn dat in de ‘mantelhuizen’ (of welke naam we er ook voor ontwikkelen) er minder eenzaamheid is. En persoonlijk geloof ik dat de beste remedie tegen Alzheimer, dementie, etc. het geven van zin aan het leven van ouderen. Dat zij er nog toe doen. Drie generatie principe. Dat zij dagelijks nog omgang met kinderen hebben en hen levenservaring kunnen overdragen. Omgekeerd kon dit wel eens de beste remedie voor kinderen zijn voor dingen als ADHD: dat er meerder verzorgers en inspiratiebronnen zijn. En ze meer buiten in de natuur kunnen spelen. Een speelkameraadje hebben van hun eigen leeftijd, in plaats van alleen een smartphone. En wie weet gaat er een andere gekoesterde ‘droom’ in vervulling; Kindcentraal architectuur. Kindcentraal architectuur houdt heel simpel in dat we in plaats van dagelijks de kinderen heen en weer laten reizen vanaf hun huis, dat deze centraal op 1 plek kunnen blijven (waar ze al bij elkaar verblijven), en dat de ouders / begeleiders indien nodig degenen zijn die af en aan ‘vliegen’. Net zoals bijen bij een hyves. Hoeveel gehaast en druk scheelt dit? (halen brengen school, creche, bso, etc.). Ja, ik noem ook ‘school’, want ik denk dat als er een paar honderd mensen bij elkaar georganiseerd worden, op basis van een gemeenschappelijke affiniteit (bijvoorbeeld dat er een wens is tot een bepaald type educatie), dat het mogelijk dient te zijn een lokaal schooltje vorm te geven. Met kleine klasjes. En dat de mensen van de gemeenschap de primaire leraren zijn. Wederom zonder dat daar schuldgeld aan te pas komt. Maar dat de uren indien wenselijk in iets als Ziny-currency gebalanceerd worden.

Of een recente artikel over dat steeds moeders ‘alleen’ moeder zijn:

No automatic alt text available.

en

Artikel ‘women suffer most’ https://www.mother.ly/life/in-the-absence-of-the-village-mothers-struggle-most

Het voelt hoog tijd dat stadsplanners en beleidsmakers huisvesting met deze demografische zaken rekening gaan houden… in plaats van nog meer ‘appartementen’ realiseren.

Nieuw sociaal DNA
Voor mij raakt een en ander dus ook aan ‘nieuw sociaal DNA’, andere omgangsvormen. De afgelopen jaren heb ik een aantal keer gehoord over ‘sociale permacultuur’. Bij googlen stuitte ik onder andere op dit artikel van Caroline Siepman. Zij beschrijft daar ook de teloorgang van ons huidige sociale (eco) systeem.

In de aanloopt van het schrijven van dit vision paper ginnegapte ik regelmatig met ‘Sociale permacultuur voor boer zoekt vrouw’. Ik denk dat er meer waarheid in deze zin schuilt dan we nu bevroeden, het ene heeft onlosmakelijk met het andere te maken zo lijkt het.

Stel, er komt een crisis…

Ik ben een van diegenen die het beeld heeft dat er een volgende diepe crisis aan zit te komen (in navolging van die van 2008). Maar dan dieper. Gelijkertijd ben ik een positieve doemdenker. Die crisis is welhaast nodig om verandering en bewustzijn te scheppen. In dit artikel beschrijf ik een scenario dat het wel eens kon zijn dat de huidige steden ‘ghost towns’ worden. Voor een bepaalde periode. Mensen worden er ‘uitgekookt’, simpelweg omdat ze hun hypotheek niet meer kunnen betalen, de waarde van het huis zover gezakt is dat ze moeten bijstorten bij de bank, wat ze niet kunnen, etc.

Dan is nieuwe woonruimte nodig. En wie weet is de weg zoals beschreven in dit paper wel een weg. En dat mensen een nieuw bestaan op kunnen bouwen in het hybride boeren-bos landschap.

We gaan het zien.

A hub, working together with other hubs, weaving global networks, creating a new social sustainable and peaceful ecology…